Sự Cần Thiết Của Quy Định Về Trí Tuệ Nhân Tạo
Ngày 11 tháng 6 năm 2024, Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Quyết định số 1290/QĐ-BKHCN về “Hướng dẫn một số nguyên tắc nghiên cứu, phát triển các hệ thống trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm (Phiên bản 1.0)”. Đây là văn bản pháp lý quan trọng, đặt nền tảng cho việc quản lý và phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) tại Việt Nam.
Việc ban hành quy định về trí tuệ nhân tạo trong bối cảnh công nghệ AI phát triển nhanh chóng là một động thái mạnh mẽ nhằm kiểm soát những rủi ro có thể xảy ra, đồng thời thúc đẩy đổi mới sáng tạo theo hướng có trách nhiệm.
Tài liệu hướng dẫn này không mang tính ràng buộc pháp lý nhưng có vai trò định hướng quan trọng, giúp các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân có cái nhìn toàn diện hơn về trách nhiệm khi nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI. Trong bài viết này, chúng ta sẽ phân tích nội dung của văn bản, đánh giá tác động của nó và đề xuất một số giải pháp để tăng cường hiệu quả thực thi quy định về trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam.
Nội Dung Chính Của Quyết Định 1290/QĐ-BKHCN
- Tổng Quan Về Quy Định Về Trí Tuệ Nhân Tạo
Quyết định số 1290/QĐ-BKHCN đưa ra hướng dẫn nguyên tắc nghiên cứu và phát triển AI có trách nhiệm, giúp Việt Nam bắt kịp xu hướng quản lý AI trên thế giới. Nội dung chính của quy định này tập trung vào:
- Định nghĩa và phạm vi áp dụng của AI
- Các nguyên tắc cốt lõi để đảm bảo AI phát triển có trách nhiệm
- Những yêu cầu đối với tổ chức, cá nhân tham gia nghiên cứu và ứng dụng AI
- Mục Tiêu Của Quy Định Về Trí Tuệ Nhân Tạo
Hướng dẫn trong Quyết định 1290/QĐ-BKHCN có ba mục tiêu lớn:
- Thúc đẩy phát triển AI có trách nhiệm: Định hướng cho các doanh nghiệp và nhà nghiên cứu phát triển AI an toàn, hiệu quả.
- Hạn chế rủi ro và tác động tiêu cực của AI: Đưa ra các nguyên tắc giúp kiểm soát và giảm thiểu những ảnh hưởng xấu của AI đối với xã hội.
- Tăng cường sự minh bạch và tin cậy trong AI: Đảm bảo rằng AI có thể giải thích được và người dùng có quyền kiểm soát đối với hệ thống.
- Phạm Vi Và Đối Tượng Áp Dụng
Hướng dẫn này áp dụng cho tất cả tổ chức, cá nhân tham gia vào nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI tại Việt Nam. Dù không có tính ràng buộc pháp lý, nhưng các doanh nghiệp, cơ quan quản lý và cá nhân nên tuân thủ để đảm bảo tính bền vững và trách nhiệm trong hoạt động liên quan đến AI.
Các Nguyên Tắc Chính Trong Quy Định Về Trí Tuệ Nhân Tạo
Quy định về trí tuệ nhân tạo trong Quyết định 1290/QĐ-BKHCN đưa ra 9 nguyên tắc quan trọng:
- Hợp Tác Và Đổi Mới Sáng Tạo
Khuyến khích kết nối giữa các hệ thống AI nhằm tối ưu hóa lợi ích và kiểm soát rủi ro. Đồng thời, thúc đẩy hợp tác giữa các tổ chức nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ quan quản lý.
- Tính Minh Bạch
AI cần đảm bảo khả năng giải thích và truy xuất nguồn gốc của các quyết định. Người dùng cần có đủ thông tin để hiểu hệ thống AI hoạt động như thế nào.
- Khả Năng Kiểm Soát
Cần có cơ chế giám sát AI, từ giai đoạn nghiên cứu đến triển khai, nhằm đảm bảo rằng AI không hoạt động ngoài tầm kiểm soát của con người.
- Đảm Bảo An Toàn
AI phải được thử nghiệm trong môi trường an toàn trước khi đưa vào sử dụng thực tế, đặc biệt là trong các lĩnh vực nhạy cảm như y tế, giao thông và tài chính.
- Bảo Mật Dữ Liệu
AI phải được phát triển với nguyên tắc “bảo mật theo thiết kế” để ngăn chặn rủi ro an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
- Bảo Vệ Quyền Riêng Tư
Các hệ thống AI không được vi phạm quyền riêng tư của cá nhân, cần có biện pháp đảm bảo dữ liệu cá nhân được xử lý theo quy định pháp luật.
- Tôn Trọng Quyền Và Phẩm Giá Con Người
AI phải tránh các thiên vị dữ liệu, không tạo ra sự phân biệt đối xử hay làm tổn hại đến phẩm giá con người.
- Hỗ Trợ Người Dùng
Hệ thống AI cần được thiết kế để dễ sử dụng, đặc biệt đối với những nhóm đối tượng dễ bị tổn thương như người cao tuổi và người khuyết tật.
- Trách Nhiệm Giải Trình
Nhà phát triển AI cần chịu trách nhiệm về hệ thống mà họ tạo ra, đảm bảo có cơ chế phản hồi và khắc phục sự cố khi cần thiết.
Đánh Giá Và Đề Xuất Cải Tiến Quy Định Về Trí Tuệ Nhân Tạo
- Điểm Tích Cực Của Quy Định
- Lần đầu tiên có hướng dẫn chính thức về AI tại Việt Nam, giúp kiểm soát rủi ro và thúc đẩy phát triển AI bền vững.
- Phù hợp với xu hướng toàn cầu, giúp Việt Nam hội nhập vào hệ thống quản trị AI quốc tế.
- Tạo nền tảng cho các quy định pháp lý chặt chẽ hơn trong tương lai, giúp xây dựng môi trường pháp lý vững chắc cho AI.
- Thách Thức Và Đề Xuất Hoàn Thiện
- Chưa có tính ràng buộc pháp lý: Cần xem xét đưa các hướng dẫn này vào luật để tăng cường tính thực thi.
- Thiếu các tiêu chuẩn kỹ thuật cụ thể: Cần có thêm quy định về trách nhiệm của từng bên liên quan và tiêu chuẩn đánh giá AI.
- Cần có cơ chế giám sát và thực thi: Thành lập cơ quan chuyên trách về AI để đảm bảo AI được triển khai đúng hướng.
- Nâng cao nhận thức của doanh nghiệp và người dân: Cần có các chương trình đào tạo về AI có trách nhiệm.
Quyết định 1290/QĐ-BKHCN đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc xây dựng quy định về trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam. Tuy chưa mang tính ràng buộc pháp lý, nhưng tài liệu này đặt nền móng cho các chính sách quản lý AI trong tương lai.
Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao nhận thức cộng đồng và đẩy mạnh hợp tác quốc tế để đảm bảo AI phát triển theo hướng minh bạch, an toàn và có trách nhiệm.
Công ty Luật TNHH ANT (ANT Lawyers)
Là công ty luật Việt Nam cung cấp các dịch vụ tư vấn pháp lý chuyên nghiệp tại Việt Nam. ANT Lawyers do các luật sư và cộng sự có kinh nghiệm và chuyên môn cao về pháp lý điều hành. Các lĩnh vực tư vấn pháp lý gồm kinh doanh, thương mại, tranh chấp.
Click Below For English Version